دختر و بهار

راننده تاکسی پیری  که چند تا جوون اذیتش کرده بودند  ميگفت اين نسل جديد آقااصلاًوحشى‏شده. معلوم نيست اين مدرسه‏ها چكار مى‏كنند. انگار از صبح تا ظهر بچه‏ها را فقط نگه مى‏دارند.از تربيت و ادب خبرى نيست. يادم هست وقتى ما مدرسه مى‏رفتيم، يكى از درسهاى مهم مادرس خط بود. هم به ما ياد مى‏دادند خوش‏خط بنويسيم، مى‏گفتند خطّ آدم شخصيّت آدمه، هم‏سرمشقى كه براى ما مى‏نوشتند، سرمشق زندگى بود. سرمشق را كه صد بار مى‏نوشتى، ملكه‏ذهنت مى‏شد. يادم است يكى از آن سرمشق‏ها اين شعر زيباى سعدى بود:

گاوان و خران باربردار
به ز آدميان مردم‏آزار

خدا رحمت‏ كند سعدى را كه دُر گفته است. گاو و خر را از مردمِ مردم‏آزار برتر دانسته است. انگار شيخ اجل هم‏در زمان خود از آزارآدمهاىمردم‏آزار بى‏نصيب نمانده، چنانكه در جاى ديگر مى‏فرمايند: «خرباربر به كه شير مردم‏در» هرچند كه معلوم نيست اين اشعار شيخ بيشتر در ستايش خر است يا درشماتت آدم مردم‏آزار. اگر مرحوم سعدى در زمان ما زندگى مى‏كرد و اين همه اشكال مردم‏آزارى‏را مى‏ديد چه مى‏گفت؟
واقعاً كه گاوها و خرها، سگشان به آدمهاى مردم‏آزارشرف دارد.  آدم كه مردم‏آزار نيست
آدمى را آدميت لازم است‏
چوب صندل بو ندارد، هيزم است‏
عيسى نتوان گشت به تصديق خرى چند
بنماى به صاحب‏نظران گوهر خود را

آدم خر، نه آدم است نه خر. چون اگر خر هم بود، باز خيرش به همنوعش مى‏رسيد. آدمى‏اينقدر بى‏انصاف است كه خر بيچاره را كه بار مى‏برد و بار از دوش آدمها برمى‏دارد، خر نام‏گذاشته است.
فقيه مدرسه گفت اين چنين به گوش حمارش‏
هرآنكه خر شود البته مى‏شوند سوارش‏

خر را به عروسى هم كه مى‏برند، براى خوشى نيست. براى آبكشى است. چنانكه مرحوم‏خاقانى گفته است:
خَرَكى را به عروسى خواندند
خر بخنديد و شد از قهقهه سست‏
گفت من رقص ندانم به‏خدا
مطربى نيز ندانم به‏درست‏
بهر حمّالى خواندند مرا
كآب نيكو كشم و هيزم چُست‏

ما آدمها نه‏فقط در مورد خر، كه در مورد سگ هم كم‏لطفى مى‏كنيم، در اين‏مورد هم جناب سعدى مى‏فرمايند:
سگ بر آن آدمى شرف دارد
كه دل مردمان بيازارد

از سعدى در اين زمينه سخن فراوان رسيده است. از جمله گفته‏اند، سگ‏از مردمِ مردم‏آزار به. و نيز از ايشان است:
گر انصاف خواهى، سگ حق‏شناس‏
به از آدمى‏زاده ناسپاس‏

جناب سنايى هم سگ را از برخى آدمها برتر دانسته، آنجا كه مى‏گويد:
طلب صحبت خسان نكنى‏
تكيه بر عهد ناكسان نكنى‏
كه نكرده است خس وفا با كس‏
سگ به وقت وفا به از ناكس‏
اگر ابياتى را كه در باب سگ در ادب فارسى آمده جمع كنيم، «سگ‏نامه»اى مى‏شود قطور.